сэтгэл судлалын онол

Фройд бол өөрөө психоанализаа цэвэр анагаах ухааны онолын хүн юм. Яриа гэдэг үгийн урсгал гэсэн үг. Эмч тэдгээр үгэн дундаас л өвчтнийхөө сэтгэлийн зовиурын цаад шалтгааныг олж тодорхойлох ёстой. Тэгэхээр юуны шинжлэх ухаан? Маш нарийн урлаг, яруу найраг байгаа биздээ?  Дэлгэрэнгүй»

Психоаналитик

Freud-ыг манайхан Фрейд гэж ярьж бичиж заншсан боловч жинхэнэ зөв нь Фройд юм. Фройд .з.Фройд “Зүүдний тайлал”, “Хуял тачаалын онолын гурван тэмдэглэл” , “Онго шүтээн ба цээр”, “Ердийн амьдралын сэтгэл зүй”, “Психоанализийн тухай”, “Таашаалын зарчмын нөгөө талаар зэрэг зохилууд мөн уншсан лекцүүд нь ихэд алдаршснаас ном болон хэвлэгджээ

 Дэлгэрэнгүй»

Бие хүний хөгжил

 Дэлгэрэнгүй»

Фрейдийн тодорхойлсон бие хүний гурван тогтолцоо

 Дэлгэрэнгүй»

З.Фрейдийн үзэл , үндсэн зарчим

Фрейдийн бие хүний онолын тулгуур болсон хоёр чухал таамаглал байдаг. Үүнд:

1. Сэтгэцийн шалтгаант чанар, Фрейдийн үзсэнээр хүний хийж байгаа бүх зүйл утгатай, шалтгаан зорилготой, ялихгүй гэж санагдаж байгаа үйлдэл, үйл явдлууд бүгд утгатай, өвөрмөц гаралтай. Тийм ч учраас хүний хошигнол, алдаатай үйлдэл, яриа болгон цаанаа өвөрмөц шалтгаантай байдаг.

2. Ухамсаргүй сэдэл. Хүний зан үйл, бодол санаа, мэдрэмж нь түүний өөрөө ч мэдээгүй дотоод түлхэц, бодол санаа , мэдрэмж нь түүний өөрөө ч мэдээгүй дотоод түлхэц, бодол санаа, хүслээс гаралтай байдаг. Түүнийг агуулж байдаг зүйлийг ухамсаргүй гэж нэрлэдэг. Ухамсаргүй бол хүлээн авах боломжгүй хүсэл, тэмүүллийн “ агуулах” бөгөөд байгаа зүйл нь идэвхитэй хүч болж ,зан үйлийг чиглүүлдэг байна.

З.Фрейдийн үзсэнээр хүний сэтгэл зүй нь үндсэн гурван бүтэцтэй. Нэг тал нь биологийн, хоёр дахь нь сэтгэл зүйн тал, гуравдахь нь нийгмийн оролцоог тусгаж байдаг. Эдгээр бүтцүүд нь хоорондоо идэвхитэй харилцаж байдаг үйл явц, сэтгэл зүйн нарийн төвөгтэй үзэгдлийн тогтолцоо. Тэдний гүйцэтгэх үүрэг буюу “ажил” нь оюуны амьдралыг зохион байгуулж хоорондоо харилцан холбоотой байх.

Эхний бүтэц болох Ид –нь таашаалын зарчимд захирагдаж, анхдагч сэтгэл зүйн хэрэгцээ (тааламжтай байдал ба аюулаас хамгаалах) ба бие махбодийн хэрэгцээг (секс, өлсгөлөн) хангахтай холбоотой. Ид нь сэтгэл зүйн (дур хүсэл) ба бие махбодийн хэрэгцээг хоёуланг нь агуулж, төрлөхийн хүчин зүйл болох инстинкт буюу зөн билгийг “хадгалагч” юм.Бие хүний сэтгэл зүйн гурван бүтэц нь “либидо” гэж нэрлэдэг энергиэр цэнэглэгдэж байдаг. Фрейд либидог сэтгэцийн дур хүсэл, эротик хандлага, бүх мэдрэмжид нөлөөлдөг бэлгийн дур хүсэл зэргээр нэрлэсэн байдаг.

Харин удаах бүтэц нь Ид-ийн замбараагүй дур хүсэл, шаардлагыг бодит орчинд нийцүүлэх үүрэгтэй ЭГО юм. Ид нь субьектив шинжтэй өөрийн хүсэл шаардлагыг хангах чиглэлтэй бол эго гадагшаа чиглэсэн обьектив шинжтэй. Эго нь бодит зарчимд захирагддаг хоёрдогч процессийн (бодох, үнэлэх, дүгнэх, төлөвлөх гэх мэт оюуны үйл ажиллагаа) тусламжтай өөрийн үйл ажиллагааг гүйцэтгэдэг. Эго нь бодит байдалтай холбоотой байдаг ч ухамсарлагдана гэсэн үг биш юм.

Эго нь “хоёрдогч байр суурьт оршиж, зовж байдаг” тусгаар тогтолцоо гэхээсээ илүү Ид-ийн гар хөл болж, гадаад дотоод заналхийлэл, аюулын нөлөөнд байдаг. Эго-ийн гадаад заналхийлэлд хоол хүнс, унд ус гэх мэт биеийн таатай байдал алдагдах, биеийн болоод сэтгэл зүйн гэмтэл авах, хэн нэгний хайрыг алдах гэм мэт багтдаг.Дотоод занарлхийлэлд үл хянаж болох, байнга өсч байдаг зөн билгийн энерги, ялангуяа бэлгийн ба түрэмгийллийн дур хүсэл ордог. Үүний эсрэг хариу үйлчлэл болж сэтгэл зүйн таагүй байдал буюу түгшүүр бий болдог. Энэхүү түгшүүрийг багасгахын тулд эго янз бүрийн болдог. Энэхүү түгшүүрийг багасгахын тулд эго янз бүрийн хамгаалалтын механизмыг хэрэглэж эхэлдэг.

Энэхүү хамгаалалтын механизм нь дотоод, ухамсаргүй, Ид-ийн зөн билэгтэй тэмцэх ,аяндаа гарч ирдэг сэтгэл зүйн страгтеги. Хамгийн түгээмэл хамгаалалтын механизмын нэг бол репресс. Зарим нэг үйл явдлыг сэргээн санах чадваргүй болох, сонгож тогтоох ой тогтоолын хэлбэр юм.Жишээ нь: тааламжгүй харилцаатай байдаг танилынхаа бүтэн нэрийг санахгүй байх нь репрессийн илрэл юм.

Өөр нэгэн түгшүүр, бүхимдалтай тэмцэх арга нь рационализаци.

Рационализаци нь өөрийгөө зөвтгөх сэтгэл зүйн хамгаалалт. Хүмүүс өөрийн хийсэн тэнэг үйлдэл, амжилтгүй рационализаци тусламжтайгаар зөвтгөдөг

Проекци : хүн өөрийн хүсэхгүй байгаа бодол санаа, мэдрэмжийг бусад хүмүүс, хүрээлэлдээ тохих үзэгдэл. Проекцид хүн алдаатай үйлдэл, буруугаа тохдог.

Сублимаци: Ид-ийн хүлээн авах боломгүй дур хүслийг дарагдуулалгүй нийгэмд хүлээн зөвшөөрөгдөх байдлаар, зорилго, объектийг өөрчилж илэрхийлэх хамгаалалтын “эрүүл” механизм

Бие хүний гуравдахь гол хүч нь хүний оршин байгаа соёлын хэм хэмжээ стандарттай холбож өгч байдаг нийгмийн төсөөлөл болох супер- эго юм.Хүүхэд эцэг эхийнхээ буруу зөвийн кодекс, нийгмийн дүрэм журам зохицуулгаас удирдлага болгох зан үйлээ олж авдаг.

Супер –эго нь Эго-г ажиглаж , шууд нөлөөлж, түүнд зорилго өгч дэс дарааллыг нь зохицуулж түүнийг засч залруулж байдаг.

Фрейдийн үзсэнээр бидний өөрийгөө тодорхойлж байдаг”Би, минийх ” гэх мэдрэмж нь нэг талаас хорих аргагүй хүсэл тэмүүлэл, нөгөө талаас бусад хүмүүс нийгмийн хэм хэмжээний шахалтаар бий болдог.Спортоор, дуу хөгжим, уран зураг, шүлэг, яруу найраг,өгүүлэл бүгд л Ид-д байх бэлгийн, түрэмгийллийн дур хүслийг нийгмийн орчины шаардлагад нийцүүлэн “шахаж гаргасан” бүтээл юм.Тийм ч учрааас Фрейд хүний ухамсарын гүйцэтгэх үүрэг бага, мөсөн уулын дөнгөж харагдаж байгаа хэсэг нь гэж үзжээ.

 Дэлгэрэнгүй»

Зигмунд Фрейдийн товч намтар

Зигмунд Фрейд (Сигизмунд Шлома Фрейд /еврей нэр/ ) 1856 оны 5 сарын 6-нд тэр үеийн Австрийн Морави хот өнөөгийн Чехийн Прибор хотод төржээ. Түүний эцэг Яакоб Фрейд /1815-1896/ арьс ширний наймаачин байсан бөгөөд эх Амала Натансон /1835-1930 /-той Фрейдийн төрсөн жил гэрлэсэн Дэлгэрэнгүй»

бие хүн гэж хэн вэ  Дэлгэрэнгүй»

Хөгжлийн тавдугаар үе шат: Өсвөр нас (12-20 нас)

Би-ийн адилтгал ба үүрэг холилдох мэдрэмжийн зөрчил.Өсвөр насны хүүхдүүд өөрийн өөртэйгээ адилтгасан дотоод адилтгалыг тогтмол мэдэрч, энэ мэдрэмжийг нь бусад хүмүүс хүлээн зөвшөөрч байна гэсэн итгэлтэй байх нь чухал. Ингэснээр энэ шатны эерэг тал болох өөрийн итгэл үнэмшил нь бусадтай харилцах харилцаанд эргэх холбоогоор батлагдаж байх нь чухал.

 Дэлгэрэнгүй»

4.2 Бие хүний хөгжлийн Эриксоны онол

Эриксон хүний нийгэмтэй харилцах харилцаанд гол анхаарлаа хандуулж өөрийн онолоо боловсруулсан. Түүний хувьд хүн төрлөхтөнд түгээмэл нийгэм-сэтгэлзүйн хөгжлийн үе шатыг бодгаль хүн дамждаг. Хөгжлийн үе шат болгон нь тодорхой хямралт үе эхлэх бөгөөд эдгээр үе шат бүрд байх эерэг, сөрөг тал бүхий хямралыг шат дараалан эерэгээр шийдсэн тохиолдолд өөрийгөө бүрэн дайчилсан бие хүн төлөвшинө гэж үздэг.

 Дэлгэрэнгүй»

Далд үе (6-12) Дэлгэрэнгүй»

Хүйсний ялгаа мэдэх үе шат (3-6) Дэлгэрэнгүй»

Бие засч сурах үе шат (1,8-3 нас) Дэлгэрэнгүй»

Хөхөх шат (0-1,8 нас) Дэлгэрэнгүй»

4.Бие хүний хөгжлийн талаарх онолууд

4.1 Бие хүний хөгжил: Зигмунд Фрейдийн онол

Фрейд сэтгэцийн өвчтэй хүмүүсийн сэтгэл зүйн онцлогийг судлаад тэдний өвчин нь бага насных нь амьдралтай холбоотой байдаг гэж дүгнэсэн. Хүн тодорхой хэмжээний бэлгийн энергитэй (либидо) төрдөг бөгөөд энэхүү энерги нь цаашдаа хөгжлийн явцад хэд хэдэн психосексуаль үе шатуудыг дамжин өнгөрдөг гэсэн таамаглалыг сэтгэц задлалын онол баримталдаг.

 Дэлгэрэнгүй»

3.2 Бие хүнийг нийгмийн шинж чанар

түүнийг төлөвшүүлэх нь

Хүн нь нийгмийн бүтээгдэхүүн болохын зэрэгцээгээр байгалийн буюу биологийн бүтээгдэхүүн юм. Тийм учраас бие хүн нь өөрийн төрөлхийн шинжээр нийгмийн чанарыг илэрхийлэхийн хамт өөрийн бие махбодийн бүтцээр биологийн онцлог шинжийг агуулж байдаг юм

 Дэлгэрэнгүй»